موزه ملی ایران دوفصلنامه موزه ملی ایران 2783-2228 3 1 2025 02 01 The Origin of Cobalt: A Review of Blue Glazed Ceramics in Iran and China from the 12th to the 17th Centuries CE در جستجوی رنگ آبی: بررسی منشأ کبالت در سرامیکهای لعابدار ایران و چین (سده های 12 تا 17 میلادی) 720905 10.22034/jinm.2025.2052935.1098 FA علی اعراب گروه باستان شناسی و انسان شناسی دانشگاه آکادمی علوم چین لیلا خاموشی موزه ملی ایران بهاره سلیمیان ریزی گروه باستان شناسی دانشگاه هنر اصفهان علی شجاعی اصفهانی گروه باستان شناسی دانشگاه هنر اصفهان ِییمین یانگ گروه باستان شناسی و انسان شناسی دانشگاه آکادمی علوم چین Journal Article 2025 02 08 The exploitation of cobalt mines for the use of its blue colorant in vitreous materials dates back to the second millennium BCE in Egypt and Iran. For this reason, cobalt mines in Iran hold significant value for studying the blue color of glazed ceramics. Evidence suggests that these Iranian cobalt mines were also important for Chinese potters. In this research, portable X-ray fluorescence analysis (p-XRF) was conducted on Mina’i ware, Lajvardina tiles, and blue and white ceramics from both Iran and China. The results further corroborate what scholars have previously suggested, revealing that during the Ming Dynasty (1365-1644 CE), locally sourced cobalt with a distinctive high manganese content was used in China. However, the cobalt used for the blue glazes in Iran dating from the 12th to 17th centuries CE was determined to have been obtained from at least two different mines. One of the key mines is likely Qamsar in Kashan, which has been mentioned in Persian texts regarding its cobalt. The second mine proposed in this research is the Takht-e Soleyman mine, which has a chemical composition aligns with that of the blue glazes predating the Ming dynasty in China. Additionally, its name corresponds to “Soleymani stone” in Persian texts and “Su-ma-li-qin” in old Chinese texts. Notably, the Takht-e Soleyman cobalt mine is located along the main Silk Road, making its trade with China more straightforward than that of other Iranian cobalt mines. This study suggests, for the first time, that the Takht-e Soleyman mine should be considered a potential source of traded cobalt in China and played a role in the initial introduction of Chinese potters to Iranian cobalt. Although p-XRF is a surface analysis tool with limitations in accurately determining differences in cobalt sources, this study provides new insights into cobalt trade and the interaction between Iranian and Chinese potters. نخستین بهره برداری از معادن کبالت برای استفاده از رنگ آمیزی آبی در مواد زجاجیه به هزاره دوم پیش ازمیلاد در ایران، مصر و بین النهرین بازمیگردد. به همین دلیل، معادن کبالت ایران برای مطالعه رنگ آبی در سرامیکهای لعابدار اهمیت ویژه ای دارند. به نظر می رسد که معادن کبالت ایرانی برای سفالگران چینی نیز اهمیت داشته اند. در این پژوهش، آنالیز XRF پورتابل(p-XRF) بر روی ظروف مینایی، کاشیهای لاجوردینه و سرامیکهای آبی و سفید از ایران و چین انجام شد. نتایج نشان داد که در دوران سلسله مینگ، همانطور که پیشتر توسط محققان پیشنهاد شده بود، کبالت محلی با محتوای منگنز بالا در چین استفاده می شد. اما در مورد لعابهای آبی در ایران بین سده های 12 تا 17 میلادی، مشخص شد که حداقل دو معدن مختلف برای استخراج کبالت استفاده شده است. یکی از معادن اصلی احتمالاً قمصر کاشان است که پیشتر در متون دوران اسلامی فارسی به آن اشاره شده بود. با این حال، دومین معدنی که در این پژوهش پیشنهاد شده، معدن تخت سلیمان است که ترکیب شیمیایی آن با لعابهای آبی پیش از دوران مینگ در چین مطابقت بیشتری نسبت به معدن قمصر دارد. علاوه بر این، نام کبالت در متون قدیمی فارسی ”سنگ سلیمانی“ و در متون قدیمی چینی ”سو-ما-لی-چین“ ذکر شده است که از این نظر با نام تخت سلیمان شباهت بیشتری دارد. قابل توجه است که معدن کبالت تخت سلیمان در طول جاده ابریشم قرار دارد، که تجارت آن با چین را ساده تر از دیگر معادن کبالت ایرانی می کند. بنابراین، برای نخستین بار در این مطالعه پیشنهاد می شود که معدن تخت سلیمان منبعی احتمالی برای کبالت تجاری در چین بوده باشد، معدنی که احتمالاً نقش مهمی در معرفی اولیه کبالت ایرانی به سفالگران چینی ایفا کرده است. با این حال p-XRFیک ابزار تحلیل سطحی است و با توجه به محدودیتهای آن بهترین گزینه برای تعیین دقیق تفاوت های معادن کبالت نیست. ظروف مینایی سرامیک های آبی و سفید کاشی لاجوردینه معدن کبالت XRF-p http://jinm.irannationalmuseum.ir/article_720905_4c24831e1a1af2f60ea74fb60b8fb5f1.pdf