موزه ملی ایران دوفصلنامه موزه ملی ایران 2783-2228 4 1 2026 02 01 Typo-technological classification of the chipped stone assemblage from the excavations of Charles McBurney at Altappeh (Ali Teppeh), Mazandaran (National Museum of Iran) طبقه‌بندی ومطالعه گونه‌شناسی-فناورانه دست‌افزارهای سنگی غار التپه (علی‌تپه) مازندران - مجموعه کاوش چارلز مک‌برنی در آرشیو موزه ملی ایران 734272 10.22034/jinm.2025.2053056.1099 FA مژگان جایز دانشگاه تهران 0000-0001-6377-3607 Journal Article 2025 02 09 Altappeh (a.k.a. Ali Teppeh) is one of four major excavated caves on the southeastern margin of the Caspian Sea (the other three caves include Hotu, Kamarband, and Komishan). The site was excavated in 1963 and 1964 by Charles McBurney, and the material was given to the MMA at the University of Cambridge, the British Museum, and the National Museum of Iran. The chipped stone assemblage of Altappeh in the National Museum of Iran include 19,139 items, and based on the typological, technological, and statistical study of this collection, it seems that it might represents an older stage in the Caspian Mesolithic (compared to the other three caves), which is characterized by the use of high-quality local raw material, the production of microblades from prismatic cores, the beginning of the use of pressure technique in the production of microblades, as well as the continuation of the production of flake tools (notched or/and denticulated tools, scrapers), and the abundance of backed pieces. The technological and typological features of this assemblage (including the few number of twisted microblades, the scarcity of carinated cores, the abundance of backed blades, the beginning of geometric microliths in the form of truncated-and-backed triangulars) are most closely related to the Upper Paleolithic and Mesolithic of Western Central Asia, which is reflected in the industries obtained from the sites of Uzbekistan (the UP Kulbulakian industry and the Mesolithic Tutkaul). The typical geometric triangular microliths of Altappeh and the pressure technique has not been reported from other Mesolithic sites near it in Mazandaran. In terms of chronology, the old absolute chronologies by McBurney have to be revised or redone in order to clarify the development of site’s technological and typological features based on the periodization of the settlement stages in the cave and its relationship with the surrounding industries. التپه یا (علی‌تپه به معنای تپه درختان ال) یکی از چهار غار اصلی کاوش‌شده در حاشیه جنوب شرق دریای کاسپی است (سه غار دیگر شامل هوتو، کمربند و کمیشان). این مکان، در شرق بهشهر، در 1963 و 1964 توسط چارلز مک‌برنی کاوش شد و بخشی از مواد حاصل از کاوش به موزه باستان‌شناسی و قوم‌شناسی کمبریج و بخشی به موزه بریتانیا و بخشی نیز به موزه ایران باستان در تهران تحویل داده شد. دست‌افزارهای سنگی التپه در موزه ملی ایران شامل 19139 عدد می‌شوند و بر مبنای مطالعه گونه‌شناسانه، فناورانه و آماری این مجموعه به نظر می‌رسد این مجموعه نشانگر مرحله قدیمی‌تری در میان‌سنگی کاسپی (در مقایسه با غارهای کمربند، هوتو و کمیشان) است که ویژگی آن استفاده از ماده خام مرغوب محلی، تولید ریزتیغه‌ها از سنگ مادرهای منشوری، شروع استفاده از تکنیک فشاری در تولید ریزتیغه‌ها و همچنین تداوم تولید ابزارهای تراشه (کنگره‌دار-دندانه‌دارها، خراشنده‌ها) و فراوانی کولدارهاست. ویژگی‌های فناوری و گونه‌شناسی این مجموعه (شامل کمبود ریزتیغه‌های تابدار، تعدادکم سنگ مادرهای زورقی، فراوانی کولدارها، شروع تولید ریزابزارهای هندسی به شکل مثلثی‌های کولدار-قطع‌شده) بیش از همه با پارینه‌سنگی جدید و میان‌سنگی غرب آسیای مرکزی مرتبط است که در صنایع به دست آمده از محوطه‌های ازبکستان (صنایع پارینه‌سنگی جدید کول بولاکی و صنایع میان‌سنگی توتکال) منعکس شده است. نمونه ریزابزارهای هندسی مثلثی التپه و تکنیک فشاری در محوطه‌های نزدیک به آن در مازندران گزارش نشده است که باعث می‌شود این محوطه جایگاه متمایزی در صنایع میان‌سنگی کاسپی داشته باشد.به لحاظ گاهنگاری محوطه التپه نیاز به بازبینی گاهنگاری مطلق دارد تا فهم ویژگی‌های فناورانه و گونه‌شناسانه آن بر اساس دوره‌بندی مراحل استقرار در غار و ارتباط آن با صنایع پیرامون واضح‌تر شود.

http://jinm.irannationalmuseum.ir/article_734272_53283dc2d6694e24a0ac5b3d7a9b3945.pdf