موزه ملی ایران دوفصلنامه موزه ملی ایران 2783-2228 4 1 2026 02 01 Techno-Typological analysis of the Chipped Stone Industry of the Late Neolithic-Early Chalcolithic site of Shahran, Sefidroud Valley, SW Caspian Sea تجزیه و تحلیل فنی- گونه‌شناسی صنایع سنگی محوطه نوسنگی جدید-مس‌و‌سنگی قدیم شهران، دره سفیدرود، جنوب غربی دریای مازندران 734276 10.22034/jinm.2025.1971747.1066 FA سجاد سمیعی دانشگاه آنکارا، ترکیه 0009-0004-8598-819X شهرام رامین کارشناس باستان شناس، اداره کل میراث فرهنگی گیلان مرتضی رحمتی پژوهشگر آزاد Journal Article 2022 10 31 Our knowledge of the lithic industries from the Village Period (Neolithic-Chalcolithic) in the southern Caspian Sea region is primarily derived from excavated sites in the Mazandaran Province. At the same time, Gilan Province remains largely unexplored in this regard. During a rescue excavation in the winter of 2018 at the Shahran site in the Sefidrud Valley, alongside Iron Age burials, evidence of a Late Neolithic-Transitional Chalcolithic occupation was discovered. An assemblage of chipped stone artifacts, along with other finds such as pottery sherds and animal bones, provides clear evidence of the subsistence strategies among local population during the transition from the Neolithic to the Chalcolithic period in the region. aaaaThe presence of a small number of bladelets, produced using the pressure technique, indicates that the inhabitants of the Shahran site were familiar with this technique. However, the examination of the cores and flakes reveals that the direct and indirect percussion techniques were primarily employed for the on-site production of lithic artifacts. The existence of small cores, whose raw material source was river pebbles and cobbles, further indicates local production of lithic artifcats. The stone tool industry of the Shahran was based on flake production, with the cores being used predominantly to produce flakes for the manufacture of geometric tools, particularly lunates. aaaaSimultaneously, utilized pieces were frequently subjected to reuse. The presence of gloss on tool cutting edges, produced by continuous contact with plant silica, indicates their use in composite sickles for reaping cereals. It appears that the Shahran was a temporary camp dating to the late Neolithic and the beginning of the Chalcolithic, whose inhabitants seasonally occupied the site to exploit agricultural products and to graze their livestock. The study of the stone tool assemblage corroborates this interpretation. اطلاعات ما از صنایع سنگی دوره روستانشینی (نوسنگی-مس سنگی) جنوب دریای کاسپی عمدتا حاصل کاوش‌های انجام شده در مکان‌های این دوره در استان مازندران است و استان گیلان از این لحاظ ناشناخته است. در زمستان سال 1397 و حین کاوش نجات‌بخشی محوطه شهران در دره سفید رود، علاوه بر تدفین‌های عصر آهن، شواهدی از یک استقرار نوسنگی جدید-مس سنگی قدیم کشف شد. مجموعه‌ای از دست‌ساخته‌های سنگی در کنار سایر بقایا، مانند قطعات سفال و استخوان جانوران می‌تواند معیشت مردمان دوران گذار از نوسنگی به مس‌وسنگی را در منطقه به وضوح نشان دهد. وجود تعداد کمی ریزتیغه که به شیوه فشاری تولید شدند، بر این دلالت دارد که ساکنین محوطه شهران به تکنیک‌های تولید ریزتیغه آشنایی داشتند. با این وجود آنچه در بررسی سنگ‌مادرها و تراشه‌ها مشخص است، بهره‌گیری از تکنیک ضربه مستقیم و غیر مستقیم در تولید قطعات در محل می‌باشد. وجود سنگ مادرهای کوچک که منبع ماده خام آن از قلوه سنگ‌های رودخانه‌ای بوده نشان‌دهنده تولید قطعات در محل است. صنعت ساخت دست افزارهای سنگی محوطه باستانی شهران مبتنی بر تولید تراشه بوده و از سنگ‌مادرها بیشتر برای تولید تراشه به منظور ساخت هندسی و به ویژه هلالی استفاده شده است. در عین حال، قطعات استفاده شده به وفور مورد استفاده مجدد قرار گرفته‌‌اند. از وجود جلا که بر اثر استفاده مکرر جهت درو گیاهان، روی لبه برنده ابزارها به وجود آمده، می‌توان تشخیص داد که از آن‌ها برای تولید داس ترکیبی به منظور درو غلات استفاده شده است. به نظر می‌رسد محوطه شهران اردوگاهی موقت مربوط به اواخر دوره نوسنگی و آغاز عصر مس‌وسنگ بوده که ساکنان آن جهت بهره برداری از محصولات کشاورزی و چرای دام‌هایشان مدتی را در آنجا سپری می‌کردند. مطالعه دست‌افزارهای سنگی نیز این مسئله را تایید می‌کند.

http://jinm.irannationalmuseum.ir/article_734276_6ba33b6a94486259a6a20d3de429c7e6.pdf