موزه ملی ایران دوفصلنامه موزه ملی ایران 2783-2228 4 1 2026 02 01 An Ilkhanid Stone Bust from Dash Kasan, Soltaniyeh سردیس سنگی مکشوفه ایلخانی از محوطه تاریخی داش کسن سلطانیه 734311 10.22034/jinm.2025.2049754.1095 FA هوشنگ ثبوتی عضو هیات علمی بازنشسته دانشگاه زنجان، زنجان Journal Article 2025 01 03 In this article, the author introduces a valuable stone bust discovered in 2010 during the organization of the Dash Kasan historical site near Soltaniyeh in Zanjan Province. The site of Dash Kasan served as a stone quarry during the Ilkhanid era, supplying the materials needed for the construction of Soltaniyeh, including its historic fortress. The discovered bust portrays a middle-aged woman with large eyes and a round, fleshy face. She is adorned with a forehead band and a hat. The stone artifact measures 52 cm in height and 45 cm in width. Citing reliable historical sources from the Ilkhanid period, such as the Jami' al-tawarikh, the author attributes the bust to "Bulghan Khatun Mu'azzama," one of the powerful and influential women of the Ilkhanid era. Bulghan Khatun Mu'azzama was the wife of four Ilkhanid rulers—Arghun Khan, Gaykhatu, Ghazan Khan, and Öljaitü—and played an active role in the political and social affairs of the Ilkhanate between 689 and 709 AH. She converted to Islam in 694 AH and, due to her considerable influence, acted as an intercessor on behalf of many wrongdoers. The significance of this discovery lies in the fact that it is the only surviving stone bust of a woman from the Ilkhanid period. As such, it provides researchers with valuable insight into the clothing, adornment, and social standing of influential women during this era. این مقاله، نویسندگان به معرفی سردیس سنگی ارزشمندی می‌پردازند که در جریان ساماندهی محوطه تاریخی داش‌کسن در نزدیکی سلطانیه (استان زنجان) در سال ۱۳۸۹ کشف شده است. محوطه داش‌کسن در دوران ایلخانی معدن سنگ بوده و سنگ‌های مورد نیاز برای ساخت‌وسازهای شهر سلطانیه، از جمله قلعه تاریخی، از این محل تأمین می‌شده است. سردیس مکشوفه متعلق به زنی میانسال با چشمان درشت، صورت گرد و پرگوشت است که با تزیینات پیشانی‌بند و کاله‌ای بر سر تصویر شده است. این اثر سنگی ۵۲ سانتیمتر ارتفاع و ۴۵ سانتیمتر عرض دارد. نویسندگان با استناد به منابع تاریخی معتبر دوره ایلخانی مانند جامع‌التواریخ، این سردیس را به "بلغان خاتون معظمه" نسبت می‌دهند که یکی از بانوان قدرتمند و بانفوذ عصر ایلخانی بوده است. بلغان خاتون معظمه همسر چهار ایلخان مغول (ارغون‌خان، گیتخاتو، غازان‌خان و الجایتو) بود و در فاصله سال‌های ۶۸۹ تا ۷۰۹ هجری قمری نقش فعالی در امور سیاسی و اجتماعی ایلخانان داشت. وی در سال ۶۹۴ به اسلام گروید و به دلیل نفوذ فراوانش، واسطه بخشایش بسیاری از خطاکاران بود. کشف این سردیس از این جهت حائز اهمیت است که تنها سردیس سنگی به‌جامانده از یک زن در دوران ایلخانی محسوب می‌شود و اطلاعات ارزشمندی درباره پوشش، آرایش و جایگاه اجتماعی زنان بانفوذ این دوره در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.

http://jinm.irannationalmuseum.ir/article_734311_048301bb5c9b44c695e00cc56d5ca094.pdf