موزه ملی ایران دوفصلنامه موزه ملی ایران 2783-2228 4 1 2026 02 01 Termeh shawl fabric and its uses پارچه شال ترمه و کاربرد آن 734315 10.22034/jinm.2025.2067808.1107 FA زهره روحفر کارشناس بازنشسته، بخش اسلامی، موزه ملی ایران Journal Article 2025 08 03 <span lang="EN-GB" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; mso-ansi-language: EN-GB; mso-bidi-language: FA;">In Iranian culture, the tradition of expressing gratitude, respect, and honor through the offering of valuable gifts, especially from rulers and nobles, has a long-standing history. Among these gifts, textiles were one of the most symbolic and prestigious items. The study of Persian textile weaving, with an emphasis on the custom of gift-giving, requires attention to the structural, functional, and symbolic aspects of fabrics, based on historical, geographical, and travel accounts, as well as visual sources such as reliefs, paintings, and decorative objects. A distinguished example of this kind is the Termeh shawl, that reached its artistic peak since the Timurid to the late Qajar period, through the craftsmanship of Kerman’s skilled weavers. Beyond everyday use, Termeh fabrics were ceremonially presented by kings to nobles and ambassadors as symbols of honour and royal authority. Technically, Termeh shawls held special significance: they were woven from the fine undercoat wool of white Kerman goats, known for its silk-like lustre and rarity, making it a highly prized material. The weaving workshops were organized hierarchically with specialized divisions of labour, and the desert economy of the region played an important role in maintaining high production quality. The practice of presenting textiles as honorary gifts has long existed in Iran under various names and forms, such as Dastar, Negarjameh, Tiraz, and Zandaniejeh, each reflecting their distinct cultural value. Thus, throughout Iranian history, textiles functioned not only as used <span lang="EN-GB" style="font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; mso-ansi-language: EN-GB; mso-bidi-language: FA;">fabric products, but also as potent symbols of cultural, spiritual, and political identity. در فرهنگ ایران، سنت اهدای هدایای نفیس برای ابراز احترام و سپاسگزاری، به‌ویژه از سوی حاکمان و نخبگان، سابقه‌ای طولانی دارد. در میان این هدایا، منسوجات از نمادین‌ترین و ممتازترین اقلام به شمار می‌آیند. مطالعه سنت بافندگی در ایران، با تأکید بر آیین هدیه‌دهی، مستلزم توجه به جنبه‌های ساختاری، کارکردی و نمادین پارچه‌ها بر پایة منابع تاریخی، جغرافیایی و سفرنامه‌ها و نیز شواهد تصویری همچون نقوش برجسته، نگاره‌ها و آثار تزیینی است. از جملة نمونه‌های برجسته در این زمینه، شال ترمه است که اوج شکوفایی هنری خود را از دوره تیموری تا اواخر قاجار، با تکیه بر مهارت بافندگان کرمانی تجربه کرد. ترمه، علاوه بر کارکردهای روزمره، در مقام پیشکش‌های رسمی از سوی پادشاهان به نخبگان و سفیران اهدا می‌شد و نمادی از شأن، منزلت و اقتدار سلطنتی به‌شمار می‌آمد. در بُعد فنی، شال‌های ترمه از نظر جنس و کیفیت بافت، جایگاهی ویژه داشتند؛ این شال‌ها عمدتاً از کرک بزهای سفید کرمانی با بافتی نرم و درخشان بافته می‌شدند که مادة اولیه‌ای کمیاب و گرانبها به شمار می‌رفت. کارگا‌ه‌های بافندگی ترمه، ساختاری سلسله‌مراتبی و تخصصی داشتند و تقسیم کار در آنها دقیق و سازمان‌یافته بود. همچنین، پیوند اقتصاد کویری منطقه با تولید ترمه، در تضمین کیفیت و تداوم تولید این منسوجات نقش مهمی ایفا می‌کرد. سنت اهدای منسوجات نفیس به‌عنوان هدیه‌های افتخاری، در ایران با نام‌ها و صورت‌های گوناگون استمرار یافته است؛ از جمله دستار، نگارجامه، طراز و زندنیجه که هر یک بازتاب‌دهنده ارزش‌های فرهنگی خاصی بوده‌اند. از این رو، در سیر تاریخ ایران، منسوجات نه تنها به مثابة پوشاک و کالای مصرفی، بلکه به عنوان رسانه نمادین برای بیان هویت فرهنگی، منزلت اجتماعی و مشروعیت سیاسی ایفای نقش کرده‌اند.

http://jinm.irannationalmuseum.ir/article_734315_a903edaff58028d1ab11e00296be4efe.pdf