گونه‌شناسی و مقایسه تطبیقی سفال‌های گورستان قیطریه: بازنگری مجموعه موجود در موزه ملی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

اداره کل موزه ها- وزارت میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری

چکیده

با توجه به موقعیت گورستان قیطریه در مرکز فلات ایران، وسعت گورستان، مجموعه اشیاء به دست آمده از آن و انتشارات اندک و نبود پژوهش‌های کافی بر روی این مجموعه، این ضرورت وجود داشت که بازنگری دقیقی بر روی یافته‌ها و نتایج به دست آمده از این کاوش‌ها صورت پذیرد. بنا بر همین ضرورت و همچنین با هدف مطالعه ویژگی‌های سفال خاکستری این گورستان در راستای روشن شدن ارتباطات فرهنگی و مطالعه جایگاه این گورستان در عصر آهن این منطقه، طرح پژوهشی مطالعه و بازنگری کلیه یافته‌های به دست آمده از قیطریه موجود در موزه ملی ایران ارائه شد. گورستان وسیع قیطریه با داشتن مجموعه‌ای بزرگ از نمونه‌های سفالی در فرم‌های متنوع و با کیفیت ساخت اغلب ظریف، بیانگر مهارت آشکار صنعت‌گران این جامعه است. گونه شناسی و مطالعه مقایسه‌ای نمونه‌های سفالی قیطریه با محوطه‌های دیگر و ارتباط ویژه آن با محوطه‌های واقع در مرکز فلات ایران بیانگر این نتیجه هست که سفال خاکستری مرکز فلات هم قابل مقایسه با فرم‌های سفالی خاکستری در دوره‌های قدیمی‌تر (برنز) در شمال شرق و هم قابل مقایسه با برخی نمونه‌های شاخص عصر آهن 1 از جمله ساغرهای پایه‌دار و لاوک‌هایی با تزئینات هلالی یا کرمی شکل در محوطه‌های واقع در شمال غرب و منطقه گیلان هستند. این در حالی است که گونه‌هایی مانند کاسه‌های لوله ناودانی و تنگ‌های دسته‌دار نیز تنها در شمال شرق و مرکز فلات دیده می‌شوند (بنگرید به جدول شماره 2). در واقع مرکز فلات ایران به عنوان یک حلقه ارتباطی بین این مناطق است که تاثیرات فرهنگی برگرفته از هردو منطقه بر روی سفال‌های مورد مطالعه کاملا مشهود و قابل توجه است. اما موضوع تقدم و تاخر گونه‌هایی که تنها در شمال غرب و مرکز فلات یافت شده‌اند موضوعی چالشی دیگر است که به طور حتم بازنگری کلی بر روی گاهنگاری‌های نسبی صورت گرفته در مرکز فلات را می‌طلبد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Typology and Comparative Studies on Qeytariyeh Ceramic’s collection, National Museum of Iran

نویسنده [English]

  • Sharareh Farokhnia
Cultural Properties Expert,, Iranian Center for Museum Affairs
چکیده [English]

Archaeological excavations of Qeytariyeh Cemetery have yielded an assemblage of artifacts and remarkable data. Since previous archaeological projects in the site were inadequate in terms of methodology and remain largely unpublished, the restudy project of the collection (in the National Museum of Iran) was necessary. The project contributes to a better understanding of the cultural interactions of Bronze and Early Iron Age societies in northern central Iran. An improvied ceramic typology and comparative studies can provide a better picture of the Iron Age societies in the region. The high diversity in ceramic types and the ceramic technology could be a proxy of craft specialization and high skills of local producers. Comparative studies demonstrate that some ceramic types are comparable to the northeastern parts of Iran in the Bronze age. Also, some typical Iron age I type wares such as worn bowls and pedestal tankards are comparable with northwestern Iran and Gilan in the central Zagros. However, some other ceramic types such as spouted bowls and pitchers with handles are only found in northeastern Iran and the central Iranian Plateau (See Table 2). It can be concluded that the central Iranian Plateau plays an important role as an intermediate for cultural interaction between the northeast, north, and northwest. Based on the result of comparative studies, the proposed relative chronology for the Iron age sites in the central plateau should be reviewed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qeytariyeh”
  • “Grey wares”
  • ”Bronze Age”
  • Iron Age