بازنگری محل انتساب هفت قطعه کاشی زرین‌فام در موزه ملّی ایران؛ اطلاعات باستان‌شناختی تازه‌ای از دشت لار تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر آزاد

2 استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

نخستین نظام‌نامة موزه ملی ایران همزمان با افتتاح موزه در سال 1295 خورشیدی به چاپ رسید. این نظام‌نامه دربردارندة شرح وظایف و فعالیت‌های موزه و فهرستی توصیفی از اشیاء موزه در یک سده پیش است. توصیف برخی از آثار در نظام‌نامة مذکور، اهمیت زیادی در بازنگری آثار دارد، اما تاکنون برای مطالعه آثار موزه، کمتر به این نظام‌نامه توجه شده است. از جمله آثاری که شرح کاملی از ویژگی‌ها و محل کشف آنها در نظام‌نامه آمده، 34 قطعه کاشی زرین‌فام است. هدف از این مقاله، بازنگری اطلاعات برخی کاشی‌های زرین‌فام فوق بر پایه نخستین نظام‌نامة موزه، معرفی محل کشف آنها و مطالعه باستان‌شناختی بستر کشف این آثار است. پرسش این است که کاشی‌های زرین‌فام مورد مطالعه، در نظام‌نامة موزه ملّی ایران چگونه توصیف شده‌اند و ویژگی‌های بستر باستان‌شناختیِ محل کشف آنها چیست؟ بخشی از داده‌ها به شیوه اسنادی و بر پایه مطالعه نظام‌نامه مذکور و بخش دیگری از داده-ها با مطالعه ویژگی‌های کاشی‌های مورد اشاره و بررسی‌های میدانی گردآوری شده است. بر پایة نتایج، دست کم هفت قطعه از کاشی‌های زرین‌فام موزه ملّی که اکنون به عنوان کاشی‌های مکشوف از کاشان، گرگان و ری ثبت شده‌اند، آثاری هستند که از دشت لار تهران کشف شده و به موزه راه پیدا کرده‌اند. اگرچه این هفت قطعه از نظر سبک، بیشترین مشابهت را با نمونه‌های کاشان و تخت‌سلیمان نشان می‌دهند، بر پایه منابع تاریخی، توسط اعتمادالسلطنه در محلی به نام قوش‌خانه یا خوشی‌خانه در دشت لار کاوش شده‌اند. کاوشی که به دستور ناصرالدین شاه در جریان سفر ییلاقی‌اش به لار به انجام رسید و حدود یک ماه تداوم داشت. پس از آن، این کاشی‌های‌ زرین‌فام به یکی از اطاق‌های بزرگ عمارت قدیم وزارت معارف در شمال مدرسه دارالفنون و سپس به تالار آئینه کاخ مسعودیه منتقل شد و در نهایت به موزه ملّی ایران انتقال یافت و در همان زمان، در فهرست اموال منقول موزه در نظام‌نامه ثبت شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Review of Seven Pieces of Luster Tiles in the National Museum of Iran; New Archaeological Finds from Lar Plain in Tehran

نویسندگان [English]

  • Mohammad Sepehr Siri 1
  • Saeed Amirhajloo 2
1 Researcher
2 Assistant Professor, Department of Archaeology, Tarbiat Modares University
چکیده [English]

The first manual of the National Museum of Iran (NMI) was published in 1917, at the same time as the opening of the museum. This manual includes a description of the NMI's duties and activities. It also has a descriptive list of museum objects. The description of some objects in the manual is very important, but this has not been considered in the study of some of the objects of the NMI in previous research. 34 pieces of luster tiles have a complete description in the manual. The first purpose of this article is to review the information about some of the above-mentioned luster tiles based on the first manual of the NMI. The second one is to introduce the archaeological context in which they were found. The question is how are these luster tiles described in the manual of the NMI? What are the characteristics of the archaeological context where they were discovered? The data were collected by studying the mentioned manual and according to the characteristics of the tiles and conducting field studies. According to the results, at least seven pieces of luster tiles of the NMI are among the objects excavated from the Lar Plain of Tehran. While now they are registered as discovered tiles from Kashan, Gorgan, and Rey. Although these seven tiles are similar in style to the luster tiles of Kashan and Takht-e Soleyman, they were excavated by Etemad-al-Saltaneh in Khoshi-khaneh, Lar Plain, based on historical sources. The excavation was carried out by order of Nasser al-Din Shah during his summer trip to Lar. After that, these tiles were transferred to one of the large rooms of the old building of the Ministry of Education in the northern part of the Dar al-Fonun school, and then they were transferred to the Mirror Hall of Masoudiyeh Palace. Eventually, they were placed in the NMI and at the same time, they were registered in the manual of the museum.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Luster Tiles
  • Manual of National Museum of Iran
  • Archaeology of Lar Plain
  • Qoosh-Khaneh
  • Khoshi-Khaneh